Listopad 27 2022 06:28:01
Nawigacja
· Strona główna
· FAQ
· Kontakt
· Galeria zdjęć
· Szukaj
NASZA HISTORIA
· Symbole gminy
· Miejscowości
· Sławne rody
· Szkoły
· Biogramy
· Powstańcy Wielkopolscy
· II wojna światowa
· Kroniki
· Kościoły
· Cmentarze
· Dwory i pałace
· Utwory literackie
· Źródła historyczne
· Z prasy
· Opracowania
· Dla genealogów
· Czas, czy ludzie?
· Nadesłane
· Z domowego albumu
· Ciekawostki
· Kalendarium
· Słowniczek
ZAJRZYJ NA


"Świerczyńska dwunastka" karchowskiej proweniencji

Na oficjalnej stronie internetowej Archidiecezji Poznańskiej, w opisie SANKTUARIUM MATKI BOSKIEJ ŚWIERCZYŃSKIEJ można wyczytać, że: „Przy bocznych ścianach prezbiterium znajdują się piękne, rzeźbione popiersia 12 apostołów. Wykonane zostały przez Andrzeja Majchrzaka z Karchowa. Mimo tego, że rzeźby te pochodzą z II poł. XX w. już są chronione jak zabytek sztuki.” [wytłuszczenie LD]. Bardzo podobnie brzmi informacja o świerczyńskich rzeźbach Majchrzaka na Gminnym Portalu Internetowym OSIECZNA (stan w marcu 2009 r.). Ktokolwiek widział ten cykl rzeźb, zapamiętał z pewnością, że nie są to popiersia lecz przedstawienia całych postaci (kto nie widział, łatwo to zauważy na poniższych miniaturkach). Określania tych rzeźb „popiersiami” nie spotyka się w żadnych innych materiałach, natomiast określenie „12 apostołów” jest powszechnie używanym, nawet przez znawców biografii i twórczości rzeźbiarza z Karchowa (m.in. Stanisława Błaszczyka i Andrzeja Przewoźnego – autora zdjęć). Osobiście używam bezpieczniejszego określenia „świerczyńska dwunastka”. Aby bliżej poznać imienny skład tej „dwunastki” i... samemu nabrać dystansu do używania w tym przypadku określenia „12 apostołów”, zapraszam na wirtualny spacer po prezbiterium świerczyńskiego kościoła


1. Piotr

2. Paweł

3. Mateusz

4. Łukasz

5. Jan

6. Marek


12. Maciej

11. Filip

10. Tomasz

9. Jakub Mł.

8. Jakub St.

7. Andrzej



12 rzeźb dłuta Andrzeja Majchrzaka z Karchowa na nowych stallach kościoła w Świerczynie
czyli „świerczyńska dwunastka” (nazywana „12 Apostołami”, czy trafnie? - o tym poniżej)

- - - - - - - - - - - - - - -

Na wstępie kwestia zasadnicza - ilu było apostołów? Za Jezusem podążało wielu uczniów, jednak nie wszyscy szli za Nim cały czas, niektórzy dołączali tylko na krótko, inni bez łączenia się z uczniami naśladowali Jego działalność. Uczniem Jezusa mógł zostać każdy, kto był gotów przyjąć Jego warunki.: „Jeśli kto chce pójść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje!" (Mk 8,34). Z szerszego kręgu uczniów Jezus wybrał tych, których sam chciał i uczynił z nich grupę, której zadania były związane ściśle z Jego działalnością: „aby Mu towarzyszyli, by mógł wysyłać ich na głoszenie nauki, i by mieli władzę wypędzać złe duchy" (Mk 3,14-15). W Ewangelii według św. Łukasza czytamy: "Jezus całą noc spędził na modlitwie do Boga. Z nastaniem dnia przywołał swoich uczniów i wybrał spośród nich dwunastu, których też nazwał apostołami" (Łk 6,13). Liczbę „Dwunastu” potwierdzają także pozostali ewangeliści, lecz tylko w trzech Ewangeliach apostołowie wymienieni są imiennie. Imienny „wykaz” apostołów (już bez Judasza) zawarty jest również w Dziejach Apostolskich, gdzie wymienionych jest jeszcze dwóch apostołów ustanowionych po zmartwychwstaniu Jezusa. W sumie więc w źródłach kanonicznych wymienionych jest ich czternastu. Oczywiście pomijam zakorzenione w tradycji Kościoła zachodniego, a kanonicznie zupełnie nieuprawnione, stosowanie nazwy apostoła do innych misjonarzy i posłańców Kościoła, jak na przykład nazywanie apostołami współpracowników św. Pawła. Porównanie źródłowych „spisów apostołów” i „świerczyńskiej dwunastki” wskazuje na istotne różnice zarówno w składzie jak i kolejności postaci, co ilustruje poniższe zestawienie:


Spisy 12 apostołów w ewangeliach synoptycznych*

i w Dziejach Apostolskich (tam też pozostali apostołowie)

„Świerczyńska dwunastka”

wg Andrzeja Majchrzaka

z Karchowa

imię apostoła

Mat.

10:2-4

Mar.

3:16-19

Łuk.

6:13-16

Dz. Ap.

1:13

pozycja pozycja pozycja pozycja imię świętego pozycja

Szymon, zwany Piotrem

1

1

1

1

Piotr

Apostoł

1

brat jego Andrzej

2

4

4

4

Andrzej

Apostoł

7

Jakub, syn Zebedeusza

lub tylko Jakub [Łuk.] i [Dz.Ap.]

3

2

2

3

Jakub St.

Apostoł

8

brat jego Jan

4

3

3

2

Jan

Apostoł, Ewangelista

5

Filip

5

5

5

5

Filip

Apostoł

11

Bartłomiej

lub Natanael – [Jan]

6

6

6

7

---

---

Tomasz

7

8

8

6

Tomasz

Apostoł

10

celnik Mateusz

lub Lewi syn Alfeusza – [Mar.]

8

7

7

8

Mateusz

Apostoł, Ewangelista

3

Jakub, syn Alfeusza

lub Jakub Alfeuszowy – [Łuk.]

i [Dz. Ap.]

9

9

9

9

Jakub Mł.

Apostoł

9

Tadeusz

lub Judasz Jakubowy - [Łuk.]

albo Juda Jakubowy – [Dz. Ap.]

10

10

11

11

---

---

Szymon Kananejczyk

lub Szymon Gorliwiec - [Łuk.]

albo Szymon Zelota - [Dz. Ap.]

11

11

10

10

---

---

Judasz Iskariota,

ten, który Go zdradził

12

12

12

---

---

---

Maciej (po śmierci Judasza Iskarioty wybrany na jego miejsce przez apostołów)

---

---

---

(Dz.Ap. 1:15-26)

Maciej

Apostoł **

12

Paweł (Szaweł z Tarsu wybrany na apostoła przez zmartwychwstałego Jezusa)

---

---

---

(Dz

9:3-9)

Paweł

Apostoł ***

2

---

---

---

Łuk.

1:1-4

(o autorze)

Dz.Ap.

1:1-5

(o autorze)

Łukasz

Ewangelista

4

---

---

---

---

Dz.12:12

Jan zwany Markiem

Marek

Ewangelista

6


Z powyższego widać, że to nie Ewangelie stanowiły kryterium doboru postaci na świerczyńskie stalle, gdyż z ewangelicznych „Dwunastu” Andrzej Majchrzak wyrzeźbił tylko ośmiu apostołów. Skład „świerczyńskiej dwunastki” z pewnością nie jest przypadkowy. Był on przez rzeźbiarza zapewne starannie przekonsultowany (przynajmniej z ks. Babskim, ówczesnym proboszczem w Świerczynie). Należy przede wszystkim podkreślić, że apostołów jest w niej dziesięciu (ośmiu imiennie wymienianych w Ewangeliach i dwóch wymienianych tylko w Dziejach Apostolskich), a dwóch pozostałych to ewangeliści nie będący apostołami. Próbując dociec logiki doboru „świerczyńskiej dwunastki” zacząłem od przeanalizowania kolejności postaci, zdając sobie sprawę, że nawet źródła kanoniczne jej nie ustalają, a dzielą jedynie apostołów na trzy grupy po cztery imiona. Na czele pierwszej wymieniany jest zawsze Szymon-Piotr, na czele drugiej – Filip, na czele zaś trzeciej – Jakub Mniejszy. W „świerczyńskiej dwunastce” trudno dopatrzyć się składu poszczególnych czwórek (poza pozycjami Piotra i Jakuba Młodszego). Otwierają ją Piotr i Paweł, apostołowie będący filarami Kościoła. W następnej kolejności przedstawieni są ewangeliści (w komplecie, pomimo że dwóch z nich nie było apostołami). Dotąd jest to dobór na swój sposób logiczny, tym bardziej że szóstka ta umieszczona została po „godniejszej” stronie przezbiterium czyli po tzw. stronie Ewangelii****. Dwunastkę dopełnia sześciu apostołów umieszczonych po przeciwległej stronie prezbiterium. Nie znajdując logiki wyboru tej drugiej szóstki, spróbowałem dociec kryterium eliminacji brakujących apostołów. I to jest chyba właściwy trop. Oczywiste jest wyeliminowanie apostoła Judasza Iskarioty, podobnie jak to uczynił ewangelista Łukasz, który przy wymienianiu imion apostołów w „Dziejach Apostolskich” również go pominął. Z ewangelicznego grona „Dwunastu” wyeliminowani zostali jeszcze: Bartłomiej (zwany też Natanaelem), Tadeusz (zwany też Judą lub Judaszem Jakubowym) oraz Szymon Gorliwy (zwany też Szymonem Kananejczykiem lub Szymonem Zelotą). Łatwo zauważyć, że wspólną ich cechą jest niejednoznaczność imion. Ten fakt, moim zdaniem, był głównym powodem wyeliminowania całej tej trójki, mimo że wystarczyło wyeliminować tylko dwóch. Jedno miejsce pozostało więc „wolne”. Zajął je apostoł spoza ewangelicznego grona „Dwunastu” – Maciej, który zamyka „świerczyńską dwunastkę”.

Z powyższego wywodu wynika, że nazwa „12 apostołów” nie znajduje uzasadnienia w imiennym składzie „świerczyńskiej dwunastki”, ale... Barbara Dąb-Kalinowska w książce „ZIEMIA PIEKŁO RAJ – jak czytać obrazy religijne” (PWN Warszawa 1994) wzmiankuje, że w liturgii Kościoła zachodniego do apostołów zaliczani są także ewangeliści – Marek i Łukasz. Nie jest więc rażącym nadużyciem określanie „świerczyńskiej dwunastki” mianem „12 apostołów”, choć z kanoniczną ścisłością ma to niewiele wspólnego.

Na zakończenie należy nadmienić, że umieszczone na podstawach wszystkich rzeźb imiona przedstawianych postaci znakomicie ułatwiają ich identyfikację, ale są też źródłem wątpliwości. „Świerczyńska dwunastka” zawiera bowiem kilka - nigdzie nie wspominanych - zagadek (pomyłek?), które zainteresują znawców symboli ewangelistów i atrybutów apostołów. Ale o tym w indywidualnych opisach poszczególnych postaci (klikaj a znajdziesz ;-)).

___________________________
Przypisy:

*/ synoptycznymi nazywane są trzy pierwsze Ewangelie – Mateusza, Marka i Łukasza, które ze względu na podobieństwa dają się "współoglądać”, czyli że w tych trzech Ewangeliach mieszczą się wspólne fragmenty tekstu. Tłumaczy się to tym, że Ewangeliści albo znali wzajemnie swoje teksty albo korzystali z wcześniejszych wspólnych źródeł. Fakt, że pierwsze trzy Ewangelie mają wiele wspólnego, ale zachodzą też między nimi znaczne różnice, określa się mianem kwestii synoptycznej (od greckiego synhorao - współoglądam, patrzę razem). Trudność wytłumaczenia tego faktu (w tym różnych imion apostołów) stwarza problem synoptyczny.

**/ Księga Dziejów Apostolskich podaje, że po zesłaniu Ducha Świętego w dniu Pięćdziesiątnicy apostołowie zaczęli dynamicznie organizować działalność ewangelizacyjną i strukturę wewnętrzną wspólnoty chrześcijańskiej w Jerozolimie i Judei. W miejsce zdrajcy Judasza wybrano przez los Macieja i w tym składzie grono Dwunastu zarządzało całością pierwszych chrześcijan. Niektórzy badacze Pisma Świętego postrzegają Macieja, jako „nieprawomocnego” członka dwunastu apostołów i zamiast tego wierzą, że to Apostoł Paweł był Bożym wyborem na zastąpienie Judasza Iskarioty.

***/ Mniej więcej w tym samym czasie zmartwychwstały Jezus osobiście wybrał na swojego apostoła Saula (Szawła) z Tarsu, który odtąd znany był jako apostoł Paweł. Chociaż Paweł uczestniczył czasem w naradach kolegium „apostołów i starszych w Jerozolimie" i miał takie same uprawnienia jak pozostali apostołowie, nie był nigdy zaliczany do grona „Dwunastu".

****/ W liturgii przedsoborowej (np. rytu rzymskiego - Missale Romanum, 1962) Ewangelia była proklamowana z mszału przez kapłana stojącego przy ołtarzu i zwróconego twarzą do niego. Mszał w różnych momentach mszy znajdował się po prawej lub po lewej stronie ołtarza (patrząc od strony ludu i kapłana, który sprawował mszę twarzą do ołtarza). Celebrans proklamował Ewangelię stojąc po lewej stronie ołtarza, stąd też lewą stronę ołtarza nazwano „stroną Ewangelii”, a prawą – „stroną Lekcji”. Gdy ołtarz jest skierowany na wschód, strona Ewangelii kieruje się na północ, a strona Lekcji (Epistoły) na południe.

___________________________
Dla www.klasaa.net jako motyw
do rozważań wielkotygodniowych
tekst opracował: Leonard Dwornik





WARTO ZOBACZYĆ
Dwór Drobnin

Kościół Pawłowice

Dwór Oporowo

Kościół Drobnin

Pałac Pawłowice

Kościół Oporowo

Pałac Garzyn

Dwór Lubonia

Pałac Górzno
Wygenerowano w sekund: 0.01 5,079,625 Unikalnych wizyt